Brama Wyżynna, nazywana dawniej też Brama Wysoka, powstała jako monumentalna brama miejska w stylu renesansowym. Znajdowała się między Bastionem św. Elżbiety i Bastionem Karowym; przed nią przerzucono mosty nad fosą.
Gdzie jest Brama Wyżynna?
Brama stoi przy głównym ciągu komunikacyjnym miasta, w rejonie ulic Okopowa i Wały Jagiellońskie. Historycznie otwierała Drogę Królewską i łączyła się z systemem wałów i fosy pomiędzy sąsiednimi bastionami.
Jaka jest historia Bramy Wyżynnej?
Projekt zatwierdzono w 1586, a budowę ukończono w 1588. Autorem całej bramy był Willem van den Blocke. W literaturze pojawiło się błędne przekonanie, że Hans Kramer wzniósł bramę w latach 1574–1576, jednak Kramer zbudował tylko tzw. bramę wewnętrzną, która przetrwała do 1878 i potem została wyburzona.
Przez prawie 290 lat Brama Wyżynna zachowała zasadniczą formę. W XIX wieku prowadzono prace restauracyjne i przebudowy: w 1861 wykonano prace konserwacyjne, w 1878 wyburzono bramę wewnętrzną i poszerzono przejazdy w wałach, a w 1884 oblicowano całość rustyką i dodano fryz z herbem na elewacji wschodniej. W 1895 zniesiono wały i zasypano fosę.
Jak wygląda budowla i dekoracje?
Masywna bryła bramy nawiązuje do bram z Antwerpii opartych na wzorach włoskich. Przyziemie ma cztery zdwojone pilastry toskańskie, które flankują trzy półkoliste przeloty: środkowy, przeznaczony dla ruchu kołowego, oraz dwa boczne dla pieszych. Dolna kondygnacja jest oblicowana rustyką z piaskowca, którego ciosy zdobi ornament roślinny wyryty głęboko w kamieniu.
Górna kondygnacja ma fryz heraldyczny z trzema wypukłymi herbami — pośrodku herb Królestwa Polskiego, po prawej herb Gdańska i po lewej herb Prus Królewskich. Pilastry dolnej kondygnacji kontynuują podziały pionowe wyżej i przechodzą na attykę, gdzie stoją rzeźby czterech lwów. Całość przykrywa płaski dach czterospadowy.
Jakie napisy znajdują się na fasadzie?
Na fasadzie umieszczono kilka sentencji łacińskich, między innymi: "Sapientissime fiunt quae pro Republica fiunt", "Iustitia et Pietas duo sunt Regnorum omnium Fundamenta" oraz fragment „Civitatib. haec optanda bona maxime Pax Libertas et Concordia". W przeszłości napisy, cyfry i herby były bogato złocone; wschodnia elewacja wzbogaciła się o płaskorzeźbiony herb Cesarstwa Niemieckiego dodany w 1884.
Jak zmieniało się użytkowanie budynku?
W 1903 do wolno stojącej bramy przeniesiono odwach, co spowodowało zamknięcie przejazdów. Po demilitaryzacji Gdańska w 1920 pomieszczenia po odwachu zajęło biuro podróży Norddeutscher Lloyd. Po II wojnie światowej rzeźbiarski wystrój bramy został uszkodzony; prace naprawcze prowadzono w 1946, 1949–1950 i 1964–1965, a brakującą figurę lwa zrekonstruowano w 1966. W powojennych latach pomieszczenia użytkowało Polskie Biuro Podróży "Orbis".
W 2002 brama przeszła na własność Muzeum Historycznego Miasta Gdańska. Od 22 maja 2012 w jej wnętrzu działa Pomorskie Centrum Informacji Turystycznej.
Most zwodzony stojący przed bramą składał się dawniej z trzech kładek — jednej szerokiej pośrodku i dwóch węższych po bokach; później zastąpiono go stałą groblą.
Informacje praktyczne
- Adres: Wały Jagiellońskie 2A, 80-887 Gdańsk — wyznacz trasę w Google Maps
- Godziny otwarcia: pn–nd 9:00–17:00
- Telefon: +48587327041
- Strona internetowa: prot.gda.pl
- Ocena w Mapach Google: 4,7 (20 772 opinie)
