Kontakt
Teraz Poniedziałek, 21 września 2026
Przewodnik

Polska Akademia Nauk Biblioteka Gdańska — zbiory i historia

Filip Szewczyk • 3 min czytania

Polska Akademia Nauk Biblioteka Gdańska
Fot. Artur Andrzej · „Gdańsk ulica Wałowa 15” · licencja CC BY-SA 3.0 pl · Wikimedia Commons Zmieniona wersja dostępna na tej samej licencji. · zdjęcie przeskalowane, kadr dopasowany do formatu strony.

Polska Akademia Nauk Biblioteka Gdańska to najstarsza instytucja biblioteczna w Gdańsku, mieszcząca się w zabytkowym gmachu z początku XX wieku na Starym Mieście. Instytucja wyróżnia się wielkimi zasobami druków dawnych, rękopisów i inkunabułów oraz długą historią sięgającą końca XVI wieku.

Biblioteka Gdańska PAN powstała jako miejska biblioteka rady w XVI wieku i rozwijała się przez kolejne stulecia, gromadząc zbiory prawa, teologii i nauk przyrodniczych. Od końca XIX wieku jej księgozbiór znacznie urósł, a dziś instytucja jest jedną z ważniejszych placówek naukowych w regionie.

Skąd pochodzi historia biblioteki?

Początek tej biblioteki datuje się na 1596 rok, gdy funkcjonowała jako Bibliotheca Senatus Gedanensis. Punktem wyjścia był dar 1161 woluminów przekazany 28 września 1591 przez humanistę Jana Bernarda Bonifacio gdańskiemu gimnazjum miejskimu w zamian za dożywotnie utrzymanie.

Zebrane tomy uzupełniły zbiory ówczesnych gdańskich teologów i prawników, co powiększyło kolekcję do ponad 4000 woluminów. W XIX wieku księgozbiór osiągnął rozmiar ponad 26 000 woluminów; kolejne duże przyrosty nastąpiły po darach z 1879 roku i końca XIX wieku.

W 1879 roku biblioteka otrzymała księgozbiór Jana Uphagena. W latach 1880, 1893 i 1898 do zbiorów trafiły materiały Franciszka Mengego, Augusta Bertlinga — w tym liczne polonika — oraz zasoby Zachodniopruskiego Towarzystwa Historycznego. W 1899 roku księgozbiór liczył 111 000 tomów.

Co zawiera księgozbiór?

W drugiej połowie XX wieku i na początku XXI wieku biblioteka rozwijała zbiory zarówno druków współczesnych, jak i wydawnictw historycznych. Na koniec 2005 roku w zasobach znajdowało się blisko 800 000 woluminów.

A oto wybrane kategorie zbiorów głównych:

  • Druki zwarte XIX–XXI wiek: 551 113 woluminów
  • Czasopisma XIX–XXI wiek: 7 131 tytułów
  • Mikrofilmy: 5 021 pozycji inwentarzowych
  • Eksponaty muzealne: 54 pozycje inwentarzowe

Jak wygląda dział zbiorów specjalnych?

Dział zbiorów specjalnych gromadzi materiały źródłowe i unikatowe kategorie dokumentów: od inkunabułów po numizmaty i fotografię. W zestawieniu działu znajdują się zarówno obiekty pojedyncze, jak i rozbudowane kolekcje dotyczące historii regionu.

Wybrane pozycje działu zbiorów specjalnych obejmują:

  • Dokumenty życia społecznego — 27 007 pozycji inwentarzowych
  • Ekselibrisy i albumy ekslibrisów — 12 680 woluminów
  • Fotografie — 27 555 pozycji inwentarzowych
  • Inkunabuły — 663 woluminy
  • Kartografia — 9 872 woluminy
  • Numizmaty — 3 450 pozycji inwentarzowych
  • Rękopisy — 8 215 pozycji, w tym missale wpisane na Polską Listę Krajową Programu UNESCO Pamięć Świata
  • Stare druki — 55 117 woluminów
  • Grafika i malarstwo — 7 930 pozycji inwentarzowych
  • Dokumenty wtórne i informatyczne (reprodukcje) — 116 obiektów

Informacje praktyczne

Najczęstsze pytania

Kiedy założono Bibliotekę Gdańską PAN?
Instytucję utworzono jako Bibliotekę Rady Miejskiej w 1596 roku. Jej zalążek stanowił dar 1161 woluminów przekazany w 1591 roku przez Jana Bernarda Bonifacio.
Ile woluminów znajduje się w zasobach biblioteki?
Na koniec 2005 roku w zbiorach Biblioteki Gdańskiej PAN znajdowało się prawie 800 000 woluminów; wśród nich 551 113 druków zwartych XIX–XXI wieku.
Czy biblioteka posiada inkunabuły i rękopisy?
Tak. Dział zbiorów specjalnych zawiera 663 inkunabuły oraz 8 215 rękopisów, wśród których znajduje się missale objęte Polską Listą Krajową Programu UNESCO Pamięć Świata.
Czy przy budynku znajdują się upamiętnienia związane z biblioteką?
Przed budynkiem ustawiono 9 kwietnia 2018 pomnik-ławeczkę upamiętniającą Mariana Pelczara. Wewnątrz znajduje się tablica poświęcona prof. Zbigniewowi Nowakowi. 2 września 2021 odsłonięto mural z wizerunkiem Jana Heweliusza z astrolabium na ścianie nowego budynku.

Źródło: Wikipedia (CC BY-SA)

Materiały na portalu są opracowywane przy wsparciu AI.

Filip Szewczyk

Nazywam się Filip Szewczyk i w redakcji polskiepomorze.pl odpowiadam za dział Przewodnik. Opisuję miejsca warte odwiedzenia na Pomorzu i w okolicy — zabytki, muzea, szlaki, parki i punkty widokowe, razem z praktycznymi wskazówkami dla odwiedzających.

Czytaj również