Rynek w Kazimierzu Dolnym – historia, atrakcje, co warto zobaczyć?

Rynek w Kazimierzu Dolnym to średniowieczny plac otoczony zabytkowymi kamienicami, z którego widać farę, ruiny zamku i basztę. Największe wrażenie robią manierystyczne Kamienice Przybyłów, drewniana studnia oraz brukowana płyta rynku. Sprawdź, jak zmieniało się to miejsce i co zobaczyć podczas spaceru po centrum miasta.

Jak powstał Rynek w Kazimierzu Dolnym?

Rynek znajduje się w centrum Kazimierza Dolnego, w województwie lubelskim, nad Wisłą. Jego układ wytyczono w średniowieczu, prawdopodobnie na przełomie XIV i XV wieku. Nie zachował się pierwotny akt lokacyjny, wiadomo jednak, że 28 lutego 1406 roku Władysław II Jagiełło przeniósł miasto na prawo magdeburskie i ustanowił sobotnie targi.

Handel szybko stał się podstawą rozwoju miejscowości. W 1408 albo 1420 roku pojawiły się także targi środowe, a w 1558 roku sobotni termin przeniesiono na poniedziałek. Plac pełnił więc funkcję reprezentacyjną i gospodarczą – spotykali się tu kupcy, mieszkańcy, rzemieślnicy oraz przyjezdni.

Dzisiejszy Rynek wyraźnie dzieli się na część dolną i wyżej położoną, sąsiadującą z kościołem farnym. Dolna przestrzeń jest większa, natomiast górna prowadzi w stronę fary i ulicy Ku Farze. Taki układ wynika z ukształtowania terenu, a nie z późniejszego podziału administracyjnego.

Pożary i odbudowa zabudowy

Około 1560 roku drewniane budynki strawił pożar. Kolejny wybuchł w 1585 roku, po czym część domów zaczęto wznosić z cegły i przebudowywać w duchu renesansu. Kazimierz ucierpiał także podczas potopu szwedzkiego, a 12 kwietnia 1657 roku spłonęła zabudowa między ulicą Lubelską a farą.

W XIX i XX wieku plac niszczyły następne pożary oraz działania wojenne. W 1866 roku spaliła się północno-zachodnia pierzeja, a w 1915 roku wycofujące się wojska rosyjskie podpaliły część miasta. Po II wojnie światowej odbudową kierował Karol Siciński, korzystając między innymi z rysunków Michała Elwira Andriollego i akwarel Zygmunta Vogla.

Co zobaczyć na Rynku?

Brukowany plac ma zabudowę z trzech stron, a od północnego wschodu zamyka go fara. Fronty kamienic wyróżniają attyki, podcienie oraz dekoracyjne szczyty. Widać tu wpływy włoskie i niderlandzkie, przetworzone przez lokalnych budowniczych.

Centralna studnia ma drewnianą obudowę z altaną w stylu zakopiańskim. Jej obecny wygląd stworzył Jan Koszczyc-Witkiewicz w 1913 roku. Druga studnia stoi przy wylocie ulicy Lubelskiej. Wieczorem plac nabiera spokojniejszego charakteru, a kawiarniane ogródki pozwalają obserwować fasady bez pośpiechu.

Kamienice Przybyłów

Najbardziej rozpoznawalnym zabytkiem są bliźniacze Kamienice Przybyłów – Pod Świętym Mikołajem i Pod Świętym Krzysztofem. Wzniesiono je w 1615 roku dla bogatych kupców, Mikołaja i Krzysztofa Przybyłów. Ich manierystyczne fasady zdobią figury patronów, ornamenty roślinne oraz wysokie attyki.

Oba budynki mają podobny układ: przyziemie z trzyarkadowym podcieniem i piętro z trzema oknami. Za ozdobnymi zwieńczeniami kryją się strome dachy – rozwiązanie mniej widoczne z poziomu placu, ale ważne dla konstrukcji budynków. Kamienice zachowały się lepiej niż wiele innych obiektów, dlatego należą do najcenniejszych świeckich zabytków Kazimierza.

Kamienica Gdańska i muzeum

Przy rynku stoi także barokowa Kamienica Gdańska z 1795 roku. Jej nazwa przypomina o dawnych kontaktach handlowych Kazimierza z Gdańskiem, przez który spławiano wiślane zboże. Budynek zniszczony podczas wojny odbudowano po 1945 roku.

Pod numerem 19 działa oddział Muzeum Nadwiślańskiego – Muzeum Sztuki Złotniczej. Ekspozycja obejmuje wyroby liturgiczne, naczynia, świeczniki i przedmioty związane z dawnym rzemiosłem. Instytucja ma kilka oddziałów oraz organizuje wystawy sztuki.

Pies Werniks

Przed domem Kifnerów, przy rynku, stoi brązowy pomnik psa Werniksa. Rzeźbę wykonał Bogdan Markowski w 2000 roku. Był to pierwszy pomnik kundelka w Polsce.

Werniks naprawdę żył w Kazimierzu Dolnym. Bezpański pies zaprzyjaźnił się z miejscowymi artystami, a po latach wrócił do miasta, by pozować do rzeźby. Turyści głaszczą go po nosie, który przez częsty dotyk stał się jaśniejszy od reszty pomnika.

Najlepsze światło do oglądania Kamienic Przybyłów pojawia się późnym popołudniem, gdy słońce pada na ich dekoracyjne fasady.

Jakie atrakcje znajdują się blisko rynku?

Centrum Kazimierza można zwiedzać pieszo. W niewielkiej odległości od placu znajdują się obiekty sakralne, ruiny średniowiecznej warowni, bulwar nad Wisłą i punkt widokowy na Górze Trzech Krzyży. Warto zaplanować trasę tak, aby nie ograniczać się wyłącznie do głównej płyty.

Zamek i baszta

Na Wzgórzu Zamkowym zachowały się ruiny zamku z XIV wieku, wzniesionego przez Kazimierza III Wielkiego. Warownia chroniła ważny ośrodek portowy i handlowy. W XVI wieku Firlejowie przebudowali ją w duchu renesansu włoskiego.

Zamek zniszczyły najazdy XVII wieku oraz pożar. Dziś ruiny i baszta tworzą jeden z najlepszych punktów widokowych w mieście. Z góry widać Wisłę, dachy Kazimierza i zabudowę rynku.

Fara i Góra Trzech Krzyży

Kościół farny św. Jana Chrzciciela i św. Bartłomieja jest jednym z najważniejszych przykładów renesansu lubelskiego. W środku zachowały się drewniane organy datowane na około 1620 rok, uznawane za najstarsze sprawne organy tego typu w Polsce.

Góra Trzech Krzyży góruje nad centrum. Krzyże upamiętniają epidemię cholery, którą dawniej wiązano z karą za grzechy mieszkańców. Podejście jest krótkie, lecz miejscami strome. Z wierzchołka przy dobrej pogodzie można dostrzec Janowiec.

Gdzie pójść poza centrum?

Najpopularniejszym celem spaceru jest Wąwóz Korzeniowy. To wąwóz lessowy, którego wygląd powstał wskutek erozji wodnej. Wypłukiwany less odsłonił korzenie drzew, tworząc charakterystyczne ściany i naturalne formy.

W okolicy znajdują się także Norowy Dół, Chałajowy Dół, Wąwóz Małachowskiego, Wąwóz Śmierci oraz Kamienny Dół. Gęstość wąwozów sięga tu około 11 kilometrów na kilometr kwadratowy. Na dłuższą wycieczkę nadają się piesze i rowerowe trasy prowadzące poza główny szlak.

Spacer wzdłuż Wisły prowadzi obok zabytkowych spichlerzy. Dawniej było ich kilkadziesiąt, dziś zachowało się jedenaście. Budynki przypominają o czasach, gdy zboże płynęło rzeką do Gdańska.

Mięćmierz, dawna osada flisacka, leży kilka kilometrów od rynku. Zachowały się tam chaty kryte strzechą, wiatrak i panorama na zamek w Janowcu. Na początku II wojny światowej właśnie tutaj przeładowywano część skarbów wywożonych z Wawelu.

Jak zaplanować zwiedzanie rynku?

Rynek jest dostępny przez całą dobę, a wstęp na plac pozostaje bezpłatny. Samochód można zostawić na płatnym parkingu w okolicy zamku, po czym dojść do centrum brukowanymi ulicami.

Najciszej bywa rano i w dni powszednie. We wtorki i piątki plac może pełnić funkcję targowiska, co pozwala zobaczyć jego handlową tradycję w żywej formie. W sezonie weekendowym liczba odwiedzających rośnie, dlatego poranny spacer daje większy komfort.

Na miejscu warto spróbować lokalnego koguta drożdżowego. Wypieki przygotowuje między innymi Piekarnia Sarzyński przy ulicy Nadrzecznej. Smakołyk dobrze pasuje do spaceru nad Wisłą albo odpoczynku na rynku.

Na spokojne zwiedzanie centrum, zamku, fary i bulwaru warto przeznaczyć co najmniej kilka godzin.