Dąb Bartek ma najprawdopodobniej około 670–700 lat, choć w starszych przekazach przypisywano mu nawet 1000–1200 lat. Ten dąb szypułkowy o wysokości 28,5 m rośnie w Bartkowie koło Zagnańska i od 1954 roku ma status pomnika przyrody. Poznaj jego historię, rozmiary, legendy oraz najważniejsze zagrożenia.
Ile lat ma Dąb Bartek?
Dokładny wiek drzewa pozostaje nieznany. Próba policzenia wszystkich słojów wymagałaby naruszenia pnia, który jest w znacznym stopniu spróchniały. Z tego powodu badacze korzystają z pomiarów dendrologicznych, opisów historycznych i porównań tempa wzrostu dębów.
W okresie międzywojennym Bartkowi przypisywano nawet 1200 lat. Cezary Pacyniak w publikacji z 1992 roku oszacował jego wiek na 654 lata. Według tego wyliczenia w 2026 roku drzewo miałoby około 688 lat. Opracowanie Polskiego Towarzystwa Leśnego z 2013 roku wskazuje natomiast na około 670 lat.
Najbardziej uzasadniony przyrodniczo szacunek mówi o około 670–700 latach, natomiast wiek 1000 lat należy traktować jako element tradycji i lokalnych przekazów.
Różnica między ocenami wynika nie tylko z braku pełnego przekroju pnia. Dawne źródła często łączyły potężne rozmiary drzewa z bardzo wysokim wiekiem, a pomiary wykonywano innymi metodami niż obecnie.
| Parametr | Wartość | Uwagi |
| Wiek | około 670–700 lat | Starsze przekazy podają nawet 1000–1200 lat |
| Wysokość | 28,5 m | Wcześniej podawano około 30 m |
| Obwód pnia na wysokości 1,30 m | 9,85 m | Pomiar dendrologiczny |
| Obwód pnia przy ziemi | 13,4 m | Największy obwód u nasady |
| Rozpiętość korony | 20 × 40 m | Korona jest niesymetryczna |
Gdzie rośnie ten słynny dąb?
Dąb Bartek rośnie w leśnictwie Bartków, na terenie Nadleśnictwa Zagnańsk, niedaleko wsi Bartków w województwie świętokrzyskim. Stoi przy drodze wojewódzkiej nr 750, prowadzącej z Zagnańska do Samsonowa, na skarpie nad rzeką Bobrzą.
Jego nazwa systematyczna to Quercus robur, czyli dąb szypułkowy. W pobliżu znajduje się aleja wiekowych klonów, lip, jesionów i modrzewi. Ścieżka poprowadzona wokół ogrodzenia pozwala obejrzeć pień z kilku stron, bez wchodzenia w strefę korzeniową.
Co znajduje się w pobliżu?
Po zachodniej stronie stoi Kapliczka św. Huberta, wzniesiona w 1996 roku. W kierunku drogi rośnie Bartuś – symboliczny potomek Bartka posadzony w 1966 roku z inicjatywy miejscowych leśników.
Po wschodniej stronie ustawiono Kamień pamiątkowy ZWC. Odsłonięto go w 1933 roku, w 25. rocznicę powstania Związku Walki Czynnej i Związku Strzeleckiego. Przez ponad 30 lat leżał przewrócony napisem do ziemi, a na właściwe miejsce powrócił w 1984 roku.
Jak kształtowała się historia Bartka?
Pierwsze ważne opisy drzewa pochodzą z XIX wieku. W 1829 roku Bartek miał 14 konarów głównych i 16 bocznych. W 2008 roku odnotowano już osiem konarów głównych, co pokazuje skalę strat spowodowanych wiekiem, wichurami i uszkodzeniami.
W 1906 roku pożar pobliskich zabudowań gospodarczych uszkodził wschodnią część pnia. W wyniku działania ognia powstała martwica boczna, a później rozległa dziupla. W 1920 roku wypełniono ją cementem, zużywając około 8 m³ materiału.
Podczas prac konserwacyjnych w 1978 roku usunięto cementową plombę. Wnętrze zabezpieczono środkami przeciw grzybom i bakteriom, a ubytek wypełniono drewnem oraz żywicą epoksydową. Zewnętrzną warstwę zamaskowano deskami i płatami kory.
Kiedy Bartek zyskał szczególną sławę?
W 1934 roku sąd konkursowy pod przewodnictwem profesora Władysława Szafera uznał go za najokazalsze drzewo w Polsce. Trzy lata później odwiedziło go około 2000 turystów, w tym goście z zagranicy. Już wtedy był jednym z najlepiej rozpoznawalnych drzew pomnikowych w kraju.
Formalny status pomnika przyrody nadano Bartkowi w 1954 roku. Drzewo wpisano także do rejestru pomników przyrody na mocy rozporządzenia Wojewody Świętokrzyskiego z 12 grudnia 2007 roku. Bezpośredni nadzór nad obiektem sprawuje Nadleśnictwo Zagnańsk.
Jakie uszkodzenia dotknęły drzewo?
Wiekowy pień jest pusty w środku i intensywnie próchnieje. Grubość zdrowej tkanki nie przekracza 20 cm, a w niektórych miejscach wynosi zaledwie 5 cm. Niesymetryczna korona obciąża przede wszystkim konary rozwinięte na południe i zachód.
3 czerwca 1991 roku piorun uszkodził część pnia oraz jeden z konarów. Powstała tak zwana listwa piorunowa, a wcześniejsza drewniana plomba uległa zapaleniu. Później zamontowano instalację odgromową, która ogranicza ryzyko kolejnych zniszczeń.
W 1997 roku drewniane podpory zastąpiono teleskopowymi konstrukcjami metalowymi z gumowymi podkładami. Pozwalają one podtrzymywać ciężkie konary, a jednocześnie nie blokują ich naturalnych ruchów. We wrześniu 2011 roku ustawiono kolejne podpory.
Podczas burzy 4 czerwca 2025 roku złamał się konar po południowo-wschodniej stronie drzewa. Takie zdarzenia pokazują, że ochrona Bartka wymaga stałych oględzin, zabezpieczania pnia i kontroli stabilności korony.
Jak chroni się Dąb Bartek?
Największym problemem pozostaje osłabiona konstrukcja pnia oraz niedobór wody. Poziom wód gruntowych znajduje się około 10 m pod powierzchnią, dlatego drzewo korzysta głównie z opadów. Długie okresy suszy glebowej mogą ograniczać jego zdolność do regeneracji.
Rozważano budowę specjalnego łuku, na którym można byłoby podwiesić część drzewa. Koszt takiej konstrukcji szacowano na 2 mln zł, a przygotowanie dokumentacji na około 100 tys. zł. Wokół systemu korzeniowego rozmieszczono także studzienki nawadniające, choć pochyłe zbocze przyspiesza odpływ wody.
Ochrona Bartka musi łączyć podpieranie konarów, zabezpieczenie odgromowe, kontrolę próchnicy oraz ograniczanie przesuszenia gleby.
Odwiedzając pomnik, należy korzystać z wyznaczonej ścieżki i nie przekraczać ogrodzenia. Samochód można zostawić przy pobliskim parkingu, a zielony szlak turystyczny prowadzi z Bliżyna do Zagnańska.
Jakie legendy wiążą się z Bartkiem?
Najbardziej znana opowieść mówi, że Jan III Sobieski i Marysieńka odpoczywali w cieniu drzewa, wracając spod Wiednia. Według jednej wersji król ukrył w dziupli butelkę wina, zdobyczną turecką szablę i broń.
Inne przekazy wymieniają Bolesława Chrobrego, Władysława Jagiełłę oraz Stanisława Augusta Poniatowskiego jako władców, którzy mieli zatrzymywać się pod rozłożystą koroną. Legendy nie potwierdzają wieku drzewa, ale od dawna budują jego miejsce w kulturze regionu.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
Ile lat ma Dąb Bartek?
Najbardziej prawdopodobna ocena to około 670–700 lat, choć w tradycji pojawiają się też znacznie wyższe liczby do 1000–1200 lat.
Gdzie dokładnie rośnie Dąb Bartek?
Drzewo stoi w Bartkowie koło Zagnańska w województwie świętokrzyskim, przy drodze wojewódzkiej nr 750 na skarpie nad rzeką Bobrzą.
Jakiego gatunku jest Bartek?
To dąb szypułkowy, czyli Quercus robur.
Jakie ma wymiary i cechy pnia?
Ma około 28,5 m wysokości, obwód pnia na wysokości 1,3 m to 9,85 m, a przy ziemi 13,4 m; wnętrze pnia jest znacznie spróchniałe.
Co zagraża Bartkowi?
Główne problemy to próchnienie pnia, ograniczony dostęp do wody z powodu niskiego poziomu wód gruntowych oraz uszkodzenia spowodowane wichurami i piorunami.
Jakie działania ochronne są podejmowane przy Bartku?
Stosuje się podpory teleskopowe, instalację odgromową, środki przeciwgrzybiczne, studzienki nawadniające i stałe przeglądy stanu drzewa.
Jakie legendy łączą się z tym drzewem?
Najbardziej znana opowieść mówi, że Jan III Sobieski z Marysieńką odpoczywali przy drzewie, a w dziupli miały się znaleźć trofea z wojny pod Wiedniem; pojawiają się też podania o innych władcach odwiedzających Bartka.
