Długi Targ znajduje się w dzielnicy Śródmieście i tworzy razem z ulicą Długą reprezentacyjny ciąg miejski prowadzący w stronę Motławy. Plac pełni funkcję rynku i ma nietypowy układ przestrzenny znany z miast południowego wybrzeża Bałtyku, lokowanych na prawie lubeckim.
Historia Długiego Targu
Już w XIII wieku Długi Targ wraz z ulicą Długą pełnił rolę traktu kupieckiego; jego bezpośrednim przedłużeniem był owalny plac targowy. W dokumentach z 1331 odcinek tego ciągu bywał nazywany Longa Platea, a po zajęciu Gdańska przez Zakon krzyżacki stał się najważniejszą arterią Głównego Miasta.
W sąsiedztwie dawnej Bramy Kogi znajdował się most, do którego dobijały duże statki, m.in. kogi, i od nich wywodziła się pierwotna nazwa bramy. Dłuższe pierzeje placu zamieszkiwali najzamożniejsi mieszczanie, patrycjat i kupcy; z tego powodu w latach 1457–1552 trasa ta służyła jako Droga Królewska podczas uroczystych przejazdów i pobytów koronowanych głów.
Na Długim Targu odbywały się także dramatyczne wydarzenia publiczne: 13 czerwca 1526 roku tam ścięto czternastu przywódców buntu, a w różnych okresach plac służył jako miejsce wykonywania wyroków na wybranych grupach skazanych. W XIX wieku usunięto przedproża kamienic, a w 1882 plac wybrukowano kostką sprowadzaną ze Skandynawii i poprowadzono linię tramwajową.
W wyniku działań wojennych większość zabudowy Długiego Targu uległa zniszczeniu, a przy odbudowie usunięto szyny tramwajowe i zastąpiono wcześniejszą nawierzchnię szlifowanym granitem. Koncepcje przebudowy nawierzchni pojawiły się ponownie w 2019 roku, a po sporach z konserwatorem wiosną 2021 uzgodniono ostateczny wygląd. Prace na dwóch środkowych pasach między latarniami rozpoczęto we wrześniu 2021, a ich zakończenie nastąpiło w połowie 2022 roku.
Główne zabytki
Układ Długiego Targu odbiega od typowego średniowiecznego planu placu; oś placu biegnie w kierunku Motławy, a dawną zabudowę mieszczańską zastąpiła architektura nowożytna z XVI–XVIII wieku. Od zachodu plac zamyka Ratusz Głównego Miasta oraz kamienica Schumannów, natomiast od wschodu stoi Brama Zielona.
Ratusz Głównego Miasta
Ratusz powstał w konstrukcji ceglanej, łączy elementy gotyckie i manierystyczne i był wznoszony od XIV wieku. W XV wieku budynek nadbudowano, a w następnym stuleciu dobudowano oficyny tworzące dziedziniec oraz charakterystyczną wieżę z manierystycznym hełmem przez Dirka Danielsa, zwieńczonym figurą króla Zygmunta Augusta z 1561 roku. Wnętrza zachowały bogaty wystrój — między innymi kręcone schody i portal z XVII wieku, Salę Czerwoną z malarskimi alegoriami oraz dzieła rzemiosła artystycznego; ratusz mieści siedzibę Muzeum Historycznego Miasta Gdańska.
Fontanna Neptuna
Pierwotna fontanna powstała między 1606 a 1613 rokiem według projektu Abrahama van den Blocke, a figurę Neptuna datuje się na lata 1612–1615 i przypisuje się Piotrowi Husenowi. W drugiej połowie XVIII wieku Karol Stender przeprowadził gruntowną przebudowę, a w 1758 roku zamontowano późnobarokową kratę otaczającą fontannę. Kamienny basen ma plan czteroliścia, a figura Neptuna stoi na okrągłej czaszy basenu.
Dwór Artusa
Dwór Artusa znany jest od pierwszej połowy XIV wieku; obecny budynek późnogotycki z manierystyczną elewacją południową to trzecia siedziba bractw kupieckich w tym miejscu. Obiekt ma plan nieregularnego czworoboku i wewnątrz dziewięć przęseł nakrytych sklepieniami gwiaździstymi opartymi na czterech filarach. Po zniszczeniach w 1945 roku zachowały się elementy dekoracji pierwotnej — rzeźby, obrazy, modele okrętów oraz monumentalny piec kaflowy z 1545 roku; brakujące dzieła zastąpiono rekonstrukcjami.
Brama Zielona
Brama Zielona wzniesiona została na miejscu dawnej Bramy Kogi w latach 1564 i 1565–58 w stylu manieryzmu niderlandzkiego, a autorem projektu był Hans Kramer z Drezna. Budynek ma trzy kondygnacje, dwa skrzydła oraz cztery arkady przejazdowe, a elewacje zdobią pilastry i płaskorzeźby. Brama pełniła funkcję rezydencjonalną i obecnie stanowi oddział Gdańskiego Muzeum Narodowego.
Kamienice przy Długim Targu
Manierystyczne i barokowe kamienice przy placu zostały odbudowane po wojnie z zachowaniem elementów oryginalnej architektury i dekoracji. Do wyróżniających się obiektów należy Złota Kamienica wzniesiona w 1609 roku przez Abrahama van den Blocke i Jana Voigta dla Jana Speymanna, posiadająca bogatą dekorację rzeźbiarską z przedstawieniami alegorycznymi i wizerunkami królów. Kamienice numer 1–4 służyły jako kwatery dla polskich królów — rezydowali w nich między innymi Zygmunt III Waza, Władysław IV Waza, Jan Kazimierz, Jan III Sobieski, August II i Stanisław Leszczyński.
W pierzei znajdują się także kamienica nr 20 z 1680 roku przypisywana Andreasowi Schlüterowi oraz Dom Ławników z oryginalną sienią z XVI wieku. W 2018 część kamienic przy numerach 1–10 sprzedano na cele hotelowe, a finalizacja transakcji nastąpiła dopiero po dwóch latach; przy numerze 19 wyróżnia się fasada odbudowanego Hotelu Radisson Blu.
Od zachodu plac zamyka Ratusz Głównego Miasta i kamienica Schumannów, od wschodu Długi Targ ogranicza Brama Zielona.
Informacje praktyczne
- Adres: Długa, 80-831 Gdańsk — wyznacz trasę w Google Maps
- Ocena w Mapach Google: 4,8 (16 515 opinii)
