W Polsce zwyczaj wykonywania wieńców dożynkowych ma głębokie korzenie i sięga XVI wieku. Wieniec wywodzi się z obrzędu ostatniego kłosa, zwanego dorżnięciem, który oznaczał zakończenie żniw. Najlepszy żniwiarz ścinał ten kłos i przekazywał go żniwiarkom, które z niego pleciły wianek lub później większy wieniec. Tradycyjnie wieniec pełnił funkcję symbolem plonów i był często święcony podczas mszy.
Skąd wziął się zwyczaj wieńczenia żniw?
Praktyka wiązania ostatniego kłosa zamykała cykl prac polowych i była formą podziękowania za zbiory. W obrzędzie uczestniczył najlepszy żniwiarz, a przygotowany wieniec niosła czołowa żniwiarka w procesji do domu gospodarza lub do kościoła. Wieniec był przechowywany w stodole lub na spichrzu przez zimę, a wysypane z niego ziarna dodawano do nasion siewnych. Z czasem proste wianki przekształciły się w skomplikowane kompozycje ozdobione kwiatami, owocami i wstążkami.
Jak zrobić wieniec dożynkowy?
Podstawą jest szkielet wykonany z wikliny lub giętkich gałązek, bez użycia metalu. Elementy konstrukcyjne łączy się tradycyjnie za pomocą lnianymi sznurami i nici; ramiona i formy oplata się kłosami zbóż. Do oplatania wykorzystuje się kłosy różnych zbóż rosnących lokalnie, które zbiera się na wpół zielone, łączy w małe snopki i suszy przez kilka tygodni.
Najczęściej stosowaną techniką jest plecenie warkocza z trzech pasm zboża, do którego dodaje się kolejne źdźbła w miarę postępu pracy. Poszczególne dekoracje tworzy się z wysuszonych ziaren nawleczonych na nici, a kompozycje uzupełnia się polnymi kwiatami, ziołami, owocami, warzywami oraz wstążkami. Na szczycie wieńca umieszcza się często symbole religijne, takie jak krzyż, hostia czy monstrancja; formy wieńca mogą też przypominać koronę, kielich lub serce.
Jak przygotować kłosy i jakie materiały wybrać?
Do wieńca używa się różnych gatunków zbóż: pszenicy, żyta, jęczmienia, owsa oraz lnu. Zboże zbiera się, gdy jest jeszcze częściowo zielone, ponieważ wtedy źdźbła mają ładny kolor i pełne ziarno. Ścięte kłosy wiąże się w małe snopki i suszy przez kilka tygodni, co zapewnia trwałość materiału podczas plecenia. Koła Gospodyń Wiejskich i lokalne grupy ludowe często zajmują się przygotowaniem i dekorowaniem wieńców, stosując naturalne suszone kwiaty oraz owoce.
Wieniec przechowywano w stodole do następnego siewu.
