W Muzeum Poczty Polskiej w Gdańsku zaprezentowano stałą ekspozycję opowiadającą o obronie poczty z 1 września 1939 roku oraz o doświadczeniach polskiej społeczności w Wolnym Mieście Gdańsku. Na wystawie zestawiono materiały dokumentujące przygotowania i walkę pocztowców, a także szeroki kontekst represji wobec miejscowych Polaków. Ekspozycja powstała w ramach przebudowy i modernizacji oddziału Muzeum Gdańska.
Co pokazuje ekspozycja?
Na wystawie znajdują się znaczki, kartki pocztowe, telegramy, dokumenty pracowników poczty oraz wyposażenie związane z łącznością. Zaaranżowano okienka pocztowe stylizowane na placówki z okresu międzywojennego. W prezentacji uwzględniono pamiątki związane z Klubem Sportowym Gedania, Towarzystwem Gimnastycznym "Sokół" i Macierzą Szkolną, a także świadectwa osób więzionych w Victoriaschule i niemieckich obozach koncentracyjnych.
W części narracyjnej zwrócono uwagę na narastający konflikt w latach 20. i 30. XX wieku oraz mechanizmy propagandy, które przygotowały grunt pod atak 1 września 1939 roku. Wystawa pokazuje nie tylko dramatyczne wydarzenia z początku wojny, lecz także powojenne losy obrońców i ich rodzin, w tym osób, które wróciły do Gdańska i uczestniczyły w odbudowie miasta.
Co znajduje się w piwnicach muzeum?
Trasa zwiedzania poprowadzono również przez piwnice budynku, gdzie rozegrała się ostatnia faza obrony poczty. Podziemia zawierają symboliczną instalację nazwaną "Mogiła", mroczne aranżacje i film dokumentalny przypominający kilkunastogodzinną obronę placówki. Centralnym elementem jednej z sal jest podświetlona szyba z cieniami postaci Erwinki Barzychowskiej, najmłodszej ofiary ataku.
Jak przebudowano muzeum i kto przygotował wystawę?
Modernizacja obiektu zwiększyła powierzchnię użytkową o około 60% i umożliwiła udostępnienie wcześniej niedostępnych piwnic. Projekt koncepcyjny przygotowało Biuro Kreacja, a oprawę graficzną zaprojektowała Anita Wasik. W opracowaniu ekspozycji uczestniczyli kuratorzy: Marek Adamkowicz, Maciej Ostrowski i dr Jan Szkudliński. Recenzentami naukowymi byli prof. dr hab. Piotr M. Majewski oraz dr hab. Marcin Owsiński.
Na temat stylistyki projektu wskazywano inspiracje modernizmem międzywojennego Gdańska — drewniane witryny, emaliowane tabliczki i typograficzne detale mają przywoływać atmosferę placówek pocztowych z lat 20. i 30. XX wieku. W części wystawy zaplanowano także sale poświęcone napięciu społecznemu przed wybuchem wojny, określane jako Sala Konfliktu.
Finansowanie i udostępnienie zwiedzającym?
Na przebudowę i adaptację Muzeum Poczty Polskiej Muzeum Gdańska otrzymało dofinansowanie unijne w wysokości 7,8 mln zł. Całkowity koszt inwestycji wyniósł 11,4 mln zł, z czego budżet Miasta Gdańska przekazał 1,4 mln zł (środki z odszkodowania za działkę na Westerplatte), a Muzeum Gdańska pokryło 2,1 mln zł ze środków własnych.
W ramach otwarcia nowej ekspozycji w pierwszym tygodniu zwiedzanie było możliwe za symboliczną złotówkę. Rodziny, które do 11 października okazały Kartę Mieszkańca, otrzymały upominek związany z klubem Gedania. Na 15 października zaplanowano ogłoszenie programu lekcji edukacyjnych i propozycji poznawania historii Polaków z Wolnego Miasta Gdańska.
Gdzie i kiedy można zobaczyć wystawę?
Wystawa znajduje się w Muzeum Poczty Polskiej, plac Obrońców Poczty Polskiej 1/2 w Gdańsku. W relacjach medialnych pojawiają się różne informacje dotyczące daty udostępnienia dla zwiedzających — niektóre źródła podają 1 września 2026, inne wskazują na 5 października 2026. Muzeum Gdańska opisuje nowe wnętrza i przygotowane programy edukacyjne na sezon 2026.
